Geleneksel Bosna evine bir kapija (kapı)’dan girilir. Girişte sizi bir avlija (avlu) karşılar. Avlija’ya giden yol üzerinde geleneksel “kaldrma” taşları ile kaplı bir yol vardır. Yol kenarında bir “česma”, evin içerisinde “halvat” adı verilen odalar ve “mutvak” bulunur. Bu mutvak’larda tendžere, tave, tepsije ve sahanlar vardır. Tarhana, škembe čorba, bamija, pilav, sarma, dolma, jahmija, sogan dolma, ćevap, pogača, keške, sutlija, hurmadžik, tatlija ve sutlija gibi pek çok yemek burada pişer.

Türkçeden Boşnakça, Hırvatça ve Sırpçaya geçmiş bu kelimelere turcizam/türksizm adı verilmektedir. Bu kelimelerin pek çoğunun yerel dilde ve kültürde alternatif eş anlamlıları bulunmamaktadır. Örneğin; čarapa (çorap), džezve (cezve) ve bubrega (böbrek) gibi…

Jastuk, jorgan, šećer, kašika, bašča, fildžan, jogurt, čorba, čaršaf, papuče… Yüzyıllardır dilde ve kültürde etkisini sürdüren bu kelimeler; dini kavramlar, giyim, yaşam ve yemek kültürü gibi sosyal hayatın pek çok alanına yayılmıştır.

Turcizam sözcük ve cümleler fonetik-fonolojik uyumlarına göre Boşnakça içerisinde yer almaktadır. Bu cümlelere ise “basum sagosum (başınızın sağ olsun)”, “satlarosum (sıhhatler olsun)” ve “maksuz selam” cümleleri misal olarak verilebilir.

Bazı kavramlar ise ilk manalarından ziyade farklı anlamlar içerecek şekilde kullanılmaktadır. Örneğin Boşnakçada sıkça kullanılan “nafaka” kelimesi, bir kişinin günlük geçimini sağlayacak şeylerin bütününe verilen isimdir yahut Türkçe lanet manasında kullanılan “nalet” kelimesi şeytan gibi çok kurnaz, uyanık kişi ve beklenmedik baskın, saldırı anlamlarında kullanılmaktadır.

Turcizam kelimeler Türkçe dilinin Boşnakça/Sırpça/Hırvatça fonetiği üzerinde uygulanması dışında yabancı kelimelerle de mükemmel bir melez halinde kullanılmaktadır. Örneğin; kamiondžija (kamyoncu) ve tramvajdžija (tramvaycı) gibi…

Yüzyıllar içerisinde dile ve kültüre köklü bir şekilde yansıyan, dille beraber gelişip, değişerek farklı anlamlar kazanan ve Balkan Edebiyatı’nın bir kolunu oluşturan Turcizam/Türksizm’e verilecek örnekler bir yazının konusu olmak için fazlasıyla zengin örneklere sahip olsa da, okuyucunun merakını gidermesi ve daha fazlasını araştırma arzusu oluşturması için bu kısa yazının keyifli bir başlangıç sunacağını umuyoruz.